Trẻ ADHD bị bạn bè từ chối. Làm sao để giúp con kết bạn và duy trì tình bạn khi con gặp khó khăn trong giao tiếp xã hội?28/01/2026 - 17

Ôi trái tim tôi như vỡ ra khi đọc những dòng này. Tôi đã khóc. Thực sự khóc. Đây không phải lỗi của bạn, và CHẮC CHẮN không phải lỗi của bé. Đây là một cơn ác mộng phổ quát cho tất cả chúng ta ở đây.
Con trai tôi cũng đã 14 tuổi. Năm 7 tuổi, nó cũng là "đồ phá đám". Nó đã bị đuổi khỏi mọi bàn ăn bán trú buổi trưa ở trường, mọi nhóm chơi. Những lời nói của lũ trẻ thật độc ác, và chúng ta biết chúng chỉ là trẻ con, nhưng điều đó không làm nó bớt đau hơn chút nào. Bạn đang bước vào một cuộc chiến, nhưng bạn đã tìm đúng nơi rồi. Hãy ôm lấy nỗi đau, rồi chúng ta sẽ cùng nhau vạch ra kế hoạch. Việc đầu tiên: bạn cần phải thay đổi câu chuyện trong đầu bạn. Con bạn không phải là một vấn đề cần sửa, mà là một phần mềm khác biệt cần được cập nhật driver phù hợp. Chào mừng đến với gia đình của sự đau khổ.

Chào tất cả, tôi cảm nhận được nỗi đau này trong tận xương tủy. Tôi là bố đơn thân của một cô công chúa ADHD 9 tuổi. Cảnh tượng con bé ngồi một mình trên xích đu trong giờ ra chơi, trong khi lũ trẻ khác chơi đùa... nó giết chết tôi mỗi ngày.
Không có lời khuyên nào hết hôm nay. Chỉ muốn nói là tôi thấy các bạn. Tôi cũng đang ở trong hố sâu đó. Chúng ta có thể cùng nhau leo lên. Tối nay, khi ôm con, hãy nói với nó rằng có một ông chú trên mạng cũng đang rất tự hào về nó.

Một meme vui về ADHD với dòng chữ "Tôi không hề phớt lờ bạn, chỉ là não tôi đang xử lý dữ liệu thôi."."

Hey, bố mẹ à. Cho con được nói với tư cách là một đứa trẻ ADHD đã từng bị từ chối ạ. Con 20 tuổi rồi, nhưng con nhớ như in cảm giác ở tuổi của các bé. Điều tồi tệ nhất không chỉ là bị từ chối, mà là sự bối rối tột cùng. Bộ não của con lúc đó xử lý quá nhanh, nhưng khả năng kiểm soát vận động và đọc tín hiệu xã hội lại như một cái máy tính lag. Con muốn kết nối, hành động của con lại đẩy mọi người ra xa.
Điều con ước nhất lúc đó? Có ai đó dạy con "kịch bản". "Kịch bản" để gia nhập một cuộc chơi, "kịch bản" để xin lỗi khi vô tình làm hỏng Lego. Đừng trừng phạt lỗi lầm xã hội của nó, hãy luyện tập cho nó như một trò chơi nhập vai. Bố mẹ là các bạn, con là đứa trẻ ADHD. Hãy bắt đầu từ đó.

Tôi hiểu nỗi đau này một cách rất sâu sắc. Nỗi đau khi thấy con mình là "tâm điểm" của sự tiêu cực. Con trai tôi, khi 6 tuổi, đã phải nhập viện vì phản ứng với Ritalin. Cháu sút 3kg trong một tháng, và mắt thì vô hồn như một thây ma. Đó là lúc tôi nổi loạn, từ chối chỉ đi theo con đường Tây y.
Tôi rẽ sang nghiên cứu kết hợp với Đông y. Thật tệ là khi đó chưa có bất cứ một nhà thuốc gia truyền nào, hay bệnh viện yhct nào nghiên cứu về tự kỷ cũng như tăng động giảm chú ý. Chỉ duy nhất có trung tâm dược liệu Châu Á của thầy Mai Thanh đang ứng dụng các bài thuốc cổ địa của TQ cho các tình trạng đặc biệt này. Đã hơn 6 năm qua, đến bây giờ tôi thấy trên thị trường đã có nhiều loại tpcn bổ não quảng cáo cho trẻ tự kỷ và ADHD. Nhưng vẫn chưa có nơi nào ngoài trung tâm đó tham gia vào nghiên cứu điều trị chính thống. Quan điểm của họ đưa ra trên lý luận yhct là ADHD thường bắt nguồn từ sự mất cân bằng ở tạng Tâm (Tim) và Thận. Tâm chủ thần minh (tinh thần, sự tập trung), Thận chủ tinh tủy (sinh tủy não). Khi Tâm hỏa bốc lên quá mạnh và Thận thủy không đủ để kiềm chế, bạn sẽ thấy sự tăng động, bốc đồng và mất tập trung.

Họ đã thực hiện kiểm tra các vấn đề ADHD của con tôi bằng thang đo CBCL/6-18, rất khoa học, không bắt mạch theo truyền thống. Sau đó họ bắt đầu bằng công thức nổi tiếng của yhct Trung Hoa:  Lục Vị Địa Hoàng Thang (六味地黄汤).
Chúng tôi cũng tập trung vào chế độ ăn mát (bí đao, đậu xanh), mát-xa trị liệu vào buổi tối để an thần và một số bài tập khí công nhẹ nhàng cho trẻ em. Sau 3 tháng, thằng bé bình tĩnh hơn rõ rệt. Không phải là "hết ADHD", mà là cái Tâm hỏa đã được kiểm soát để cái Thần sáng suốt hơn. Đó là một hành trình, nhưng rất đáng giá. Luôn hỏi bác sĩ trước khi làm bất cứ điều gì nhé

Xin chào. 

Tôi cũng đang không biết bắt đầu từ đâu và như thế nào cho các vấn đề của con yêu. Con trai 11 tuổi của tôi bị ADHD thể kết hợp. Thằng bé thông minh, hài hước và có trí tưởng tượng tuyệt vời nhất. Nhưng nó không thể giữ nổi một tình bạn. Đang là kỳ nghỉ hè, và tôi đã chứng kiến nó ngồi bên cửa sổ suốt ba ngày liền chờ xem có đứa trẻ hàng xóm nào sang chơi với nó không. Chúng có ra ngoài. Nhưng chúng không bấm chuông gọi nó nữa.

Năm học vừa qua là một thảm họa. Nó bị các bạn "cắt xít". Những lý do tôi nhận được từ các phụ huynh khác qua tin nhắn luôn mơ hồ kiểu "gây sự, xung đột," nhưng tôi biết sự thật. Nó nói quá to. Nó cắt ngang lời người khác. Nó không thể tuân theo luật chơi vì rối loạn chức năng điều hành của nó nổi lên và nó trở nên cạnh tranh bốc đồng hoặc đơn giản là ngắt kết nối tinh thần. Nó đã có một cơn khủng hoảng ở công viên nhún lò xo tháng trước vì quá tải giác quan và giờ nó bị gán mác "thằng nhóc kỳ quặc đó."

Tim tôi tan nát. Tôi đang nằm trên giường và tôi có thể nghe thấy nó nói chuyện một mình với đống ô tô mô hình. Điều này giống như một thất bại cơ bản của tôi với tư cách một người mẹ. Tôi cũng đã từng đặt câu hỏi trên một số nhóm ADHD trên Facebook: Làm thế nào để tôi dạy nó những kỹ năng xã hội mà dường như đến một cách tự nhiên với những đứa trẻ khác? Có hy vọng nào cho nó chỉ tìm được MỘT người bạn thực sự không? Tôi cần một chiến lược. Tôi cần điều gì đó để ngăn nỗi đau này cho nó?.  Thật tệ là không có bất cứ một câu trả lời nào. Điều tôi nhận được là vo số các câu hỏi giống y hệt của tôi từ rất rất nhiều người mẹ người cha khác.

Tuy nhiên, hôm nay vào đây tôi đã có được câu trả lời cho mình, hoặc ít nhất là có một phương pháp để tôi hy vọng. Tôi sẽ tìm hiểu về trung tâm đó xem sao.

Bình tĩnh nào các bạn trẻ. Tất cả chúng ta đều ở đây vì yêu con mình.
Tôi đã chứng kiến con trai tôi, giờ đã ngoài 20 tuổi, vượt qua điều này. Con yêu đang gửi cho các bạn một thông điệp. Nó không cần một trăm người bạn. Nó chỉ cần MỘT. Một tâm hồn đồng điệu.
Nhiệm vụ của bạn không phải là huấn luyện nó thành "bình thường" để được chấp nhận. Nhiệm vụ của bạn là tạo ra những không gian nhỏ, an toàn, nơi sự khác biệt của nó được tôn vinh. Đó có thể là một lớp học Lego robotics, một câu lạc bộ leo núi trong nhà, hoặc một nhóm nhỏ những người yêu côn trùng. Trong một môi trường có quy tắc rõ ràng và niềm đam mê chung, sự "vụng về" của nó sẽ biến thành "sự nhiệt tình", và sự "phá đám" sẽ biến thành "tư duy đột phá". Đừng tìm bạn cho nó ở sân trường hỗn loạn. Hãy tìm một nhóm chung sở thích cho nó.

Tôi muốn quay lại một chút về mặt y học hiện đại cho mọi người, bên cạnh những cảm xúc đang rất sôi nổi. Phạm Nhật Nguyên đã đúng khi đòi hỏi bằng chứng, và đó là mỏ neo của chúng ta.

Sự từ chối xã hội ở trẻ ADHD bắt nguồn từ một bộ ba khiếm khuyết:

1. Rối loạn Chức năng Điều hành (Executive Dysfunction): Khó khăn trong việc lập kế hoạch cho một tương tác xã hội, kiểm soát xung động, và điều chỉnh hành vi dựa trên phản hồi.

2. Khiếm khuyết về Thuyết Tâm trí (Theory of Mind Deficits - ToM): Khó khăn trong việc đặt mình vào vị trí của người khác, hiểu rằng bạn mình có thể có một ý tưởng khác về trò chơi Lego. Trẻ ADHD thường "bám chấp" vào ý tưởng của riêng mình.

3. Rối loạn Xử lý Cảm giác (Sensory Processing Disorder - SPD): Môi trường ồn ào của bữa tiệc sinh nhật có thể làm quá tải hệ thần kinh. Sự "vụng về" có thể là một vấn đề về tiền đình hoặc bản thể (proprioception) – não không biết chính xác cơ thể đang ở đâu trong không gian.
   PCIT hoặc các chương trình như "PEERS" dành cho trẻ nhỏ là những tiêu chuẩn vàng. Chúng dạy những kỹ năng này một cách có hệ thống, giống như bạn dạy toán vậy.

Thực tế, sẽ rất khó để sử dụng các phương pháp can thiệp hay giáo dục để cải thiện hay sửa chữa những điều này. Lý do là các rối loạn đều nằm ở bên trong nên sẽ cần đến các giải pháp từ bên trong. Thêm nữa, rối loạn ở mỗi trẻ hoàn toàn là khác nhau nên cần các giải pháp cá nhân hóa. Ngoài ra cũng phải luôn nhớ rằng thần kinh, cảm xúc của trẻ tự kỷ, ADHD rất nhạy cảm nên tại sao đa số các trẻ khi dùng đơn thuốc của bs đều có phản ứng tiêu cực: Qúa mức hoặc chậm chạp. Do đó, giải pháp thuốc đông y được coi là hoàn hảo nhất, đáp ứng được toàn bộ các tiêu chí. Với công nghệ chiết xuất hoạt chất từ bài thuốc của trung tâm Mai Thanh cho trẻ ADHD theo phác đồ cá nhân hóa thực sự rất đáng để tham khảo và điều trị.

Tôi muốn mang đến một chút ánh sáng ở cuối đường hầm. Tôi đã ở chính xác nơi các bạn đang đứng. Con trai tôi, giờ đây, đang là sinh viên năm thứ hai đại học ở Bắc Kinh, chuyên ngành Sinh học Bảo tồn. Nó vẫn còn lập dị, vẫn có những ngày tồi tệ, nhưng nó có những người bạn thực sự - những người yêu quý sự đam mê mãnh liệt và óc hài hước kỳ quặc của nó.
Bí quyết của tôi?. Tôi làm công tác ngoại giao bên TQ nên đã đưa cả gia đình đi theo. Tôi đã ngừng cố gắng dập tắt ngọn lửa của nó bằng mọi cách theo kiểu giáo dục áp đặt. Cũng bỏ qua tất cả các loại tpcn và vitamin bổ sung. Thay vào đó, tôi đã cho con theo điều trị ở Bệnh viện Đông Phương trực thuộc ĐH Trung Y Dược Bắc Kinh và kèm theo phương pháp dạy nó cách kiểm soát ngọn lửa ấy. Nó yêu khủng long một cách ám ảnh? Tôi tổ chức những buổi "đào khủng long" trong vườn. Những đứa trẻ khác cũng yêu khủng long đã đến. Chúng bắt đầu kết nối với nhau qua sở thích chung, và sự khác biệt của nó dần trở nên mờ nhạt. Con tôi đã hồi phục lại gần như 1 đứa trẻ bình thường về nhận thức, tuy duy, hành vi, giao tiếp...Chỉ thiếu kỹ năng sống một chút thôi.

Tôi cũng tìm hiểu rất nhiều về yhct và rất bất ngờ khi ở VN cũng có trung tâm của lương y Mai Thanh cũng nghiên cứu ứng dụng tất cả các bài thuốc mà bv trên đang ứng dụng nhiều năm nay. Sự nghiên cứu bài bản trên những bài thuốc đã tồn tại hàng trăm hàng nghìn năm là một sự cơ bản vững chắc, cả về cơ sở cũng như nguyên tắc điều trị. Tuy nhiên, có tham gia và chứng kiến thực tế mới thấy việc vận dụng yhct cho trẻ đặc biệt không dễ chút nào. Ngoài nghiên cứu, cần phải có công nghệ chiết xuất ngoài sắc nấu truyền thống mới quyết định việc duy trì dùng thuốc để có được kết quả như mong muốn.

Ngoài ra. Hãy tìm ra "ngọn lửa" của trẻ và biến nó thành ngọn hải đăng để thu hút những người bạn cùng chí hướng.

 Các bạn vừa nói ra một trong những điều quan trọng nhất của buổi tối nay. 

Đúng là việc tìm một giải pháp can thiệp từ bên trong là mục tiêu cốt lõi. Tôi cũng đã cho con theo điều trị ở trung tâm Mai Thanh. Nhưng tôi cũng kết hợp với một hành động mà tôi đã học được từ sự chia sẻ của 1 phụ huynh ở nước ngoài khi cô ấy có tới 2 đứa con bị ADHD.

Mặc dù đây chỉ là một hoạt động nhỏ nhưng khi kết hợp với một phác đồ điều trị đã cho kết quả cực kỳ mỹ mãn. Tôi muốn chia sẻ điều này cho OP và tất cả mọi người. Nó gọi là "Hũ Hy Vọng". Mỗi ngày, hãy cùng con viết ra một mảnh giấy một điều tốt đẹp đã xảy ra, dù nhỏ đến đâu. "Hôm nay con đã chào bạn A. Hôm nay con đã kiềm chế được việc chạy ra khỏi lớp." Cuối tuần, hai bố con cùng đọc lại. Bộ não ADHD bị "ám ảnh tiêu cực" rất nhanh. Hoạt động này lập trình lại nó để tìm kiếm những điều tích cực. Nó xây dựng lòng tự trọng từ những viên gạch nhỏ nhất.

Được rồi mọi người, tôi cần phải nói điều này. Tất cả những lời khuyên ở trên đều tuyệt vời. Phác đồ đông y của thầy Mai Thanh cũng rất tuyệt vời đối với con của tôi. Nhưng cuối cùng, chúng ta cần phải tập huấn cho cả thế giới, không chỉ riêng con chúng ta. Tôi đã làm một cuốn "Hộ chiếu cho bạn bè" cho con trai 15 tuổi . Đó là một tờ giấy được ép plastic đơn giản, với những hình vẽ ngộ nghĩnh, giải thích về bộ não ADHD của con. "Xin chào, tớ là Phong. Bộ não của tớ là một chiếc Ferrari với cái phanh xe đạp. Nó có thể đi rất nhanh, nhưng đôi khi hơi khó dừng lại. Tớ không cố ý làm hỏng trò chơi của bạn. Khi tớ quá phấn khích, bạn có thể nhắc tớ 'Ferrari, dùng phanh nào!' và nó sẽ giúp ích. Bạn có muốn chơi với tớ không?" Chúng tôi đã gửi nó cho giáo viên, và cô giáo (một thiên thần) đọc nó cho cả lớp. Điều kỳ diệu đã xảy ra. Lũ trẻ chuyển từ "đồ phá đám" sang "người bạn Ferrari". Chúng ta phải chủ động viết lại câu chuyện của chính con mình.

Còn một thứ miễn phí và mạnh mẽ khác: THIÊN NHIÊN. Trước màn hình, bộ não ADHD bị kích thích quá mức. Trong rừng, nó dịu lại. Hãy đưa con bạn đi chân trần trên cỏ, leo cây, nhìn kiến tha mồi. Đó là liệu pháp nguyên thủy nhất và sâu sắc nhất. Chúng ta là động vật trước khi là con người hiện đại. Nhiều đứa trẻ ADHD thực ra là những thợ săn hái lượm sinh ra nhầm thời đại.

Tôi thích ý tưởng Hộ chiếu của bạn Phan Diễm Ngọc. Nó có thể đo lường được. Nó là sự điều chỉnh môi trường, không phải là ép buộc đứa trẻ thay đổi gen di truyền. Đây là một giải pháp kỹ thuật xã hội xuất sắc. 

Con gái tôi đang uống thuốc của trung tâm dược liệu Châu Á được 6 tháng rồi, cũng đã thay đổi được rất nhiều về mặt cảm xúc và hành vi. Nhưng chỉ có uống thuốc và không theo bất cứ 1 lớp can thiệp nào. Do đó, tôi sẽ áp dụng ý tưởng của bạn. Nhưng xin hãy nhớ, đây là một hành trình "mưa dầm thấm lâu" (slow and steady). Sẽ có những ngày bạn làm Hộ chiếu, con bạn sẽ phấn khích. Ngày hôm sau, nó có thể vẫn bị từ chối và bạn sẽ lại tuyệt vọng. Đó không phải là thất bại. Đó là bản chất của sự tiến bộ. Não bộ cần thời gian để xây dựng các nếp gấp thần kinh mới. Hãy kiên nhẫn với quá trình này. 

Tôi muốn nói với bạn Trần Phúc Khang điều này: Đó là sự thật phũ phàng nhưng cần thiết. Nhưng có một khía cạnh y học cho sự tuyệt vọng đó: kiệt sức của người chăm sóc làm tăng cortisol (hormone căng thẳng) mãn tính. Và cortisol cao ở cha mẹ có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sự điều chỉnh cảm xúc của trẻ, thậm chí làm trầm trọng thêm các triệu chứng ADHD. Việc chăm sóc sức khỏe tâm thần cho bạn không phải là ích kỷ; nó là một biện pháp can thiệp y tế gián tiếp nhưng mạnh mẽ cho con bạn.

Rõ ràng việc phải có 1 giải pháp can thiệp từ bên trong như của trung tâm dược liệu Châu Á là cực kỳ quan trọng cho bài toán hóc búa này. Nhưng chúng ta cũng phải có những giải pháp bên ngoài, đôi khi là những gì học được từ trải nghiệm thú vị của người khác. Và với tôi là những ý tưởng của bản thân cho kịch bản xã hội. Dạy con về "Sức mạnh của việc trở thành Người trợ giúp". Những đứa trẻ có thể khó kết nối qua trò chuyện, nhưng kết nối qua hành động thì dễ dàng hơn. Hãy tập cho con kịch bản: "Bạn A đang cố gắng với cái kéo, con có thể đến và hỏi: 'Để tớ giữ giấy cho bạn nhé?'." Đây không phải là phục tùng. Đây là một kỹ năng phối hợp đích thực. Nó chuyển vai trò của con từ "người cần giúp đỡ" sang "người có ích", và đó là một vị thế xã hội mạnh mẽ hơn rất nhiều.

Một góc nhìn nhỏ nữa cho bữa tối: thức ăn cũng có thể là một "người trợ giúp". Hãy cho con bạn tham gia vào việc nấu ăn. Việc nhào bột, rửa rau, khuấy nồi canh... là những hoạt động cảm giác rất mạnh mẽ giúp điều hòa hệ thần kinh. Nó giống như liệu pháp vận động (OT) tại nhà. Và khi con được ăn món mình tự tay làm, sự tự hào và cảm giác kiểm soát sẽ tăng lên.

Tôi vừa thử trò "Đạo diễn và Con rối" qua Facetime với con trai tôi. Nó thực sự hiệu quả! Lần đầu tiên sau nhiều tháng, thằng bé đã cười khúc khích khi tôi cố tình đưa ra một chỉ dẫn sai và nó phải sửa tôi. Những khoảnh khắc kết nối nhỏ bé này... chúng vô giá.

Cuối ngày, khi căn nhà đã yên ắng, và bạn nhìn đứa con đang say ngủ, hãy nhớ rằng: bạn không đang sửa chữa một cỗ máy hỏng. Bạn đang tưới nước cho một loài cây quý hiếm. Nó cần một loại đất khác, một lượng nắng khác, và có thể nó sẽ không bao giờ mọc thẳng như những cây khác xung quanh. Nhưng một ngày nào đó, nó sẽ nở ra một bông hoa mà không một cây nào có thể sánh được. Hãy cứ tiếp tục công việc làm vườn đầy yêu thương của mình.